Een docent die onverwacht ziek is, een les die niet kan worden overgenomen en een klas die daardoor een tussenuur krijgt. Op het eerste gezicht lijkt één uitgevallen les misschien niet zo’n groot probleem. Toch kan lesuitval gevolgen hebben voor leerlingen, docenten én de organisatie van een school.
Maar wat kost lesuitval nu eigenlijk? En wat kan een school doen om vervanging bij lesuitval goed te organiseren?
Iedere les telt
Scholen moeten gedurende de schoolloopbaan van een leerling voldoende onderwijstijd aanbieden. Zo geldt voor het vmbo een norm van 3.700 uur, voor de havo 4.700 uur en voor het vwo 5.700 uur gedurende de gehele opleiding.
Een uitgevallen les betekent dus in eerste instantie dat leerlingen kostbare onderwijstijd missen. Hoewel één gemist uur niet direct grote gevolgen hoeft te hebben, kan structurele lesuitval daadwerkelijk voor problemen zorgen.
Zeker wanneer lessen regelmatig uitvallen door ziekte, personeelstekorten of andere omstandigheden, wordt het steeds lastiger om het onderwijsprogramma volgens planning te blijven aanbieden.
Lesuitval kan de onderwijskwaliteit beïnvloeden
Als een les uitvalt, wordt geplande lesstof niet behandeld. Dat lijkt misschien eenvoudig op te lossen door de stof op een later moment in te halen. In de praktijk blijkt dit vaak lastiger dan verwacht.
Een docent kan bijvoorbeeld examenstof missen, waardoor er later minder tijd overblijft om te oefenen. Ook kunnen klassen achterlopen op de planning, terwijl toetsen en examens gewoon op de oorspronkelijke data blijven staan.
Onderzoek laat bovendien zien dat het missen van lessen samenhangt met lagere schoolprestaties. Lesuitval gaat daarmee niet alleen over het missen van een uur, maar kan ook invloed hebben op cijfers, examenvoorbereiding en uiteindelijk de resultaten van leerlingen.
Goede vervanging bij lesuitval helpt scholen daarom niet alleen organisatorisch, maar draagt ook bij aan de continuïteit van het onderwijs.
Een tussenuur verstoort de rust op school
Een uitgevallen les resulteert vaak in een tussenuur. Van leerlingen wordt dan verwacht dat ze zelfstandig werken, maar in de praktijk zorgt een tussenuur regelmatig voor extra onrust.
Leerlingen zoeken elkaar op, lopen door de school of verzamelen zich in algemene ruimtes. Dit kan leiden tot geluidsoverlast en vraagt bovendien om extra toezicht.
Een tijdelijke onderwijsassistent kan in zo’n situatie helpen. De onderwijsassistent kan toezicht houden, leerlingen begeleiden bij zelfstandig werken of ondersteunen bij het opvangen van de uitgevallen les.
Voor scholen die regelmatig met dit soort situaties te maken hebben, kan het daarom interessant zijn om een onderwijsassistent voor het voortgezet onderwijs in te huren.
Lesuitval zorgt voor extra druk op het team
Een veelvoorkomende oplossing is dat een uitgevallen les intern wordt opgevangen. Een onderwijsassistent houdt toezicht, een teamleider zoekt naar een oplossing of een collega-docent neemt de klas over.
Wanneer dit incidenteel gebeurt, is dat meestal geen probleem. Bij structurele lesuitval kan de werkdruk echter flink oplopen.
Collega’s krijgen meer taken en hebben minder tijd voor hun eigen werkzaamheden. Hierdoor neemt de werkdruk toe. In sommige gevallen kan dit opnieuw leiden tot uitval, waardoor het probleem zichzelf verder versterkt.
Voor scholen die al te maken hebben met een tekort aan medewerkers, kan externe ondersteuning bij personeelstekort in het onderwijs daarom uitkomst bieden. Door flexibel onderwijspersoneel in te zetten, hoeft niet iedere onverwachte situatie door het bestaande team te worden opgelost.
Wat kost lesuitval dan écht?
De kosten van lesuitval zijn dus groter dan alleen de kosten van een eventuele vervanger.
Denk bijvoorbeeld aan:
- gemiste onderwijstijd;
- achterstanden in de lesstof;
- minder tijd voor examenvoorbereiding;
- mogelijke lagere toets- en examenresultaten;
- extra inzet van OOP-personeel;
- meer werkdruk voor docenten en schoolleiding;
- extra organisatie en planning;
- en meer onrust binnen de school.
De werkelijke kosten van lesuitval zitten daarmee niet alleen in geld. Ze zitten ook in verloren tijd, extra werkdruk en mogelijke gevolgen voor de kwaliteit en continuïteit van het onderwijs.
Daarom kan het lonen om vooraf na te denken over hoe een school onderwijsondersteuning kan inhuren wanneer dat nodig is.
Welke ondersteuning past bij welke vorm van lesuitval?
Niet alle lesuitval vraagt om dezelfde oplossing. De duur van de afwezigheid, het vak en de werkzaamheden die moeten worden overgenomen bepalen welke vorm van ondersteuning het meest geschikt is.
Langdurige lesuitval: een student-docent inhuren
Bij een langdurig zieke docent kan een student-docent helpen om lessen gedurende de ziekteperiode structureel over te nemen en ervoor te zorgen dat leerlingen hun reguliere programma blijven volgen.
Een student-docent inhuren kan bijvoorbeeld interessant zijn wanneer een docent voor langere tijd afwezig is en continuïteit binnen een klas belangrijk is.
Zo blijft het onderwijsprogramma zoveel mogelijk doorgaan en wordt het bestaande docententeam minder belast.
Kortdurende lesuitval: een onderwijsassistent inhuren
Bij dagelijkse of kortdurende uitval kan een onderwijsassistent juist uitkomst bieden.
Een onderwijsassistent inhuren kan bijvoorbeeld helpen bij het toezicht houden op leerlingen, het begeleiden van zelfstandig werken of het ondersteunen bij het opvangen van een uitgevallen les.
Een tijdelijke onderwijsassistent biedt scholen daarmee de flexibiliteit om snel extra ondersteuning in te zetten, zonder dat docenten, teamleiders of ander OOP-personeel steeds hun eigen werkzaamheden moeten onderbreken.
Flexibel onderwijspersoneel is breder inzetbaar
De behoefte aan extra ondersteuning ontstaat niet alleen bij lesuitval. Scholen kennen gedurende het schooljaar verschillende momenten waarop tijdelijk extra personeel nodig kan zijn.
Denk bijvoorbeeld aan toetsweken, examens, ziekteperiodes of tijdelijke personeelstekorten.
Naast onderwijsassistenten en student-docenten kan een school bijvoorbeeld een surveillant voor school inhuren voor toezicht tijdens toetsen. Rond examenperiodes kan een examensurveillant inhuren helpen om het eigen personeel te ontlasten.
Ook voor surveillance tijdens een toetsweek kunnen externe surveillanten in het onderwijs worden ingezet. Hierdoor hoeven docenten en ander onderwijspersoneel minder vaak voor toezichttaken uit hun reguliere werkzaamheden te worden gehaald.
Door flexibel onderwijspersoneel gericht in te zetten waar de behoefte het grootst is, kan een school de druk op het eigen team beter beheersbaar houden.
Lesuitval beperken met passende onderwijsondersteuning
Lesuitval is niet altijd te voorkomen. Ziekte, personeelstekorten en onverwachte omstandigheden blijven onderdeel van de dagelijkse praktijk binnen het onderwijs.
De manier waarop een school ermee omgaat, maakt echter wel verschil.
Door de juiste ondersteuning in te zetten voor de juiste situatie, kunnen scholen lesuitval beperken, de continuïteit van het onderwijs beter bewaken én de druk op het eigen team beheersbaar houden.
DBS Educatie helpt scholen hierbij met passende en flexibele onderwijsondersteuning. Van een tijdelijke onderwijsassistent of student-docent tot externe surveillanten tijdens toets- en examenperiodes.
Benieuwd welke ondersteuning past bij jouw school? We gaan graag met je in gesprek.
